Programma

In zijn openingspresentatie laat Jackson Katz zien dat geweld tegen vrouwen te vaak wordt behandeld als een “probleem van vrouwen”, terwijl het in essentie gaat over mannelijk gedrag, acht en sociale normen. Hij onderzoekt hoe taal, cultuur en instituties ervoor zorgen dat plegers uit beeld verdwijnen en de verantwoordelijkheid verschuift naar slachtoffers of naar de hulpverlening.

Katz maakt duidelijk dat geweld vaak subtiel begint: met controle, vernedering, intimidatie, seksuele grensoverschrijding, gedrag dat door de omgeving wordt genormaliseerd, gebagatelliseerd of genegeerd. Juist in gezinnen, vriendengroepen, organisaties, sportteams en op de werkvloer spelen onuitgesproken normen van wat mannelijkheid is, onderlinge loyaliteit en zwijgen een grote rol.

Centraal in zijn verhaal staat de 'Bystander men' benadering. Volgens Katz zijn mannen niet alleen mede verantwoordelijk voor de cultuur waarin geweld kan voortbestaan, maar hebben zij ook de positie en invloed om die cultuur actief te veranderen, als collega, vriend, leidinggevende, vader, professional of teamgenoot. Hij roept mannen op om zwijgen niet langer als neutraal te zien, maar als een keuze met gevolgen.

De presentatie is confronterend, persoonlijk en praktisch tegelijk: niet gericht op schuld, maar op verantwoordelijkheid, positie en moed in het dagelijks handelen.

 

We worden gevormd voordat we kunnen kiezen. Door opvoeding, taal, media, cultuur en instituties. Die vorming bepaalt wat we als vanzelfsprekend ervaren over wat het betekent om vrouw te zijn, om man te zijn. En omdat het menselijk is te willen voldoen aan de norm, leren we ons hier onbewust mee identificeren.

Dit is de diepere laag die de geweldspyramide in stand houdt. Het zijn niet alleen de daders, of de omstanders die wegkijken. De bodem waarop gendergerelateerd geweld kan gedijen zijn de normen die we hebben geïnternaliseerd zonder het te beseffen, en die bepalen wat we als normaal zien, wat we als gevaar herkennen, en wat buiten beeld blijft.

Laterveer laat zien hoe die geïnternaliseerde normen werken, waarom ze zo taai zijn, en waarom de groeiende antifeministische beweging ze versterkt – met als gevolg dat het werkelijke probleem buiten beeld blijft, en daarmee ook de weg naar een oplossing.

Leerdoelen:

• Bewustwording vergroten Deelnemers begrijpen hoe de antifeministische beweging onder vrouwen de normen versterkt die gendergerelateerd geweld mogelijk maken – en waarom dit het werkelijke probleem buiten beeld houdt.
• Zelfreflectie ontwikkelen Deelnemers onderzoeken hoe geïnternaliseerde misogynie doorwerkt in hun eigen professionele praktijk: in wie ze bereiken, hoe ze gevaar duiden, welke oplossingen ze aanbieden, maar ook hoe het eigen vrouw- en manbeeld is gevormd.

 

Femicide is geen op zichzelf staand incident, maar het uiterste gevolg van diepgewortelde systemen waarin vrouwen structureel minder macht en vrijheid hebben dan mannen. Onderzocht wordt hoe culturele normen en ideeën over mannelijkheid invloed hebben op controle, bezit en geweld binnen relaties.

Ook wordt ingegaan op eergerelateerd geweld en de manier waarop religie soms wordt misbruikt om geweld tegen vrouwen te rechtvaardigen. Maar er is een belangrijk onderscheid tussen religie en cultuur: veel vormen van geweld die als “religieus” worden gezien, blijken vooral voort te komen uit culturele tradities en machtsstructuren.

De lezing benadrukt dat femicide in alle lagen van de samenleving voortkomt en binnen uiteenlopende culturele contexten, maar dat de rechtvaardigingen en uitingsvormen verschillen. Effectieve preventie vraagt daarom niet alleen om wetten en strafrecht, maar om een samenleving die kritisch kijkt naar maatschappelijke normen, opvoeding en beelden van mannelijkheid en daartoe beleid, onderwijs en publiek debat inzet.

Voor mannen staat de vraag centraal hoe ze verantwoordelijkheid kunnen nemen bij het doorbreken van geweldsculturen als partner, vader, collega, vriend en (heel belangrijk) als rolmodel voor volgende generaties.

Leerdoelen:

• Voor de samenleving:
  De samenleving herkent de structurele en culturele oorzaken van femicide en neemt actieve verantwoordelijkheid door beleid, onderwijs en publiek debat in te zetten om gendergerelateerd geweld structureel te verminderen.
• Voor mannen:
  Mannen onderzoeken kritisch hun eigen opvattingen over mannelijkheid, macht en relaties, en kiezen bewust voor een cultuur van respect — als vader, vriend, collega en rolmodel voor de volgende generatie.

 

Intiem terreur en femicide gebeuren ook in onze samenleving, vaak achter gesloten deuren. Niet alle mannen zijn daders, maar de daders zijn wel vrijwel altijd mannen, en dat vraagt om verantwoordelijkheid. De vraag is dus: welke rol kiezen wij als mannen? Verandering begint bij het erkennen van ons eigen gedrag en de cultuur waarin we leven. Te vaak lachen we mee, kijken we weg of zwijgen we als grenzen worden overschreden. Juist dat zwijgen houdt het probleem in stand. We moeten de moed hebben om elkaar aan te spreken, op de werkvloer, in de sportkantine en overal daarbuiten. Daarnaast moeten we actief streven naar gelijkwaardigheid, bijvoorbeeld in eerlijke beloning en kansen. Dit is geen beschuldiging, maar een oproep om bondgenoten te zijn en verantwoordelijkheid te nemen. De echte verandering begint bij iedere man die zegt: dit stopt bij mij.

Leerdoelen

• Bewustwording vergroten
  Deelnemers begrijpen wat intiem terreur en femicide zijn en erkennen dat dit ook binnen onze samenleving voorkomt.
• Zelfreflectie ontwikkelen
  Deelnemers onderzoeken hun eigen gedrag, reacties en eventuele stilzwijgen bij grensoverschrijdend gedrag.

 

Niemand is neutraal, ook wij mannelijke hulpverleners, wetenschappers, beleidsmakers zijn dat niet. Bij het beschouwen van mannelijkheid in relatie tot emotie-regulatieontwikkeling, groepsgedrag, cultuur en psychiatrie, spelen onze eigen culturele codes en ervaringen mee. In deze bijdrage onderzoek ik mijn eigen ontwikkeling als man in de hulpverlening en academische wereld en probeer die te spiegelen aan de hulpvragen die ik als kinder- en jeugdpsychiater op mij af zag komen van jongens, jonge mannen en hun naasten. In welke mate werd ikzelf als man gevormd door de verwachtingen in mijn professionele (en informele) omgeving en hoe werkte dit door in mijn relatie tot de mannen waar ik als hulpverlener of wetenschapper mee te maken kreeg? Hierbij sta ik stil bij twee vormen van agressie: die naar anderen (vanuit mijn ervaringen in de Forensische Jeugdpsychiatrie) en naar zichzelf (vanuit onderzoek naar suïcidaliteit bij (jonge) mannen. Centrale vraag hierbij is: hoe maken we het onderwerp mannelijkheid bespreekbaar in onze hulpverleningswereld en daarbuiten?

Leerdoelen:

• de deelnemer krijgt inzicht in verschillende manieren van reflecteren op mannelijkheid in hulpverleningscontacten
• de deelnemer heeft overzicht over de aard en frequentie van veelvoorkomende patronen van (naar binnen gekeerde en naar buiten gekeerde) emotieregulatie en agressie bij (jonge) mannen.